Temel Bilgiler4 dk okuma10 Mart 2026(Güncellendi: Eylül 2026)

Scope 1, Scope 2, Scope 3 Emisyonlar Nedir?

GHG Protocol, sera gazı emisyonlarını üç kapsam (scope) altında sınıflandırır. Bu sınıflandırma, şirketlerin ve bireylerin emisyonlarını sistematik olarak yönetmesini sağlar.

CarbonCAM Editoryal EkibiEditoryal ilkelerimiz

GHG Protocol Nedir?

Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol), dünya genelinde en yaygın kullanılan sera gazı muhasebe standardıdır. World Resources Institute (WRI) ve World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) tarafından geliştirilmiştir.

GHG Protocol, emisyonları kaynağına göre üç kapsama ayırır. Bu sınıflandırma, şirketlerin emisyonlarını sistematik olarak tanımlamasını, ölçmesini ve raporlamasını sağlar.

Scope 1: Doğrudan Emisyonlar

Scope 1, bir kuruluşun doğrudan sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan çıkan emisyonları kapsar.

Örnekler:

  • Şirket araçlarının yakıt tüketimi
  • Üretim tesislerindeki yakma süreçleri (kazanlar, fırınlar)
  • Soğutucu gazların kaçağı (klima sistemleri)
  • Endüstriyel proseslerden kaynaklanan emisyonlar

Bireysel açıdan Scope 1: Evinizdeki doğalgaz kombisi, kendi arabanızın egzoz emisyonu.

Scope 2: Dolaylı Enerji Emisyonları

Scope 2, satın alınan elektrik, ısı, buhar veya soğutma enerjisinin üretiminden kaynaklanan emisyonları kapsar. Bu emisyonlar fiziksel olarak başka bir tesiste gerçekleşir, ancak satın alan kuruluşun tüketim kararlarından kaynaklanır.

Örnekler:

  • Ofis ve fabrikaların elektrik tüketimi
  • Satın alınan buhar veya sıcak su
  • Bölgesel ısıtma/soğutma sistemleri

Bireysel açıdan Scope 2: Evinizde kullandığınız şebeke elektriğinin üretim emisyonu.

Scope 3: Diğer Dolaylı Emisyonlar

Scope 3, kuruluşun değer zincirindeki diğer tüm dolaylı emisyonları kapsar. Genellikle toplam emisyonun %70-90'ını oluşturur ve hesaplanması en zor kapsamdır.

15 kategoriye ayrılır. Önemli örnekler:

  • Satın alınan ürün/hizmetler: Hammadde ve malzeme üretimi
  • İş seyahatleri: Uçak, tren, otel
  • Çalışan ulaşımı: Evden işe gidiş-geliş
  • Ürün kullanımı: Satılan ürünlerin müşteri tarafından kullanımı
  • Atık bertarafı: Operasyonlardan kaynaklanan atıklar
  • Kira/franchise: Kiralanan varlıkların emisyonları

Bireysel açıdan Scope 3: Satın aldığınız ürünlerin üretimi, gıda zinciri, kargo/teslimat emisyonları.

Bireylere Nasıl Uygulanır?

Scope kavramı esas olarak kurumsal kullanım için geliştirilmiş olsa da, bireylere de uyarlanabilir:

Bireysel Scope 1: Arabanızdaki benzin, evinizdeki doğalgaz

Bireysel Scope 2: Şebeke elektriğiniz

Bireysel Scope 3: Satın aldığınız ürünler, gıda, kıyafet, uçuşlar

CarbonCam'in mevcut mobil sürümü, Scope 2 ile ilişkili elektrikli cihaz tahminlerine odaklanır. Scope 1 ve Scope 3 için otomatik kategorizasyon veya kurumsal raporlama yapmaz.

Önce organizasyon sınırını kurmak

Scope sınıflaması yapılmadan önce hangi şirketlerin, tesislerin ve operasyonların raporlayan kuruluşa dahil olduğu belirlenir. GHG Protocol kontrol yaklaşımı ile özkaynak payı yaklaşımı gibi seçenekler sunar. Kiralık araç veya tesisin sınıfı, sözleşme ve seçilen sınır yaklaşımına göre değişebilir.

Sınır bir kez seçildiğinde dönemler arasında tutarlı uygulanmalıdır. Satın alma, birleşme veya varlık satışı gibi yapısal değişiklikler baz yılın yeniden hesaplanmasını gerektirebilir. Bu kararların yazılı olması, aynı kaynağın farklı ekiplerce farklı Scope altında raporlanmasını önler.

Çift sayımı doğru anlamak

Satın alınan elektrik, alıcı için Scope 2 iken elektriği üreten şirket için Scope 1 olabilir. Bu, iki ayrı kuruluşun envanterinde kasıtlı olarak farklı bakış açılarıyla görünür; tek bir şirketin toplamında aynı emisyonun iki kez eklenmesi anlamına gelmez. Değer zincirinde benzer örtüşmeler oluşabilir.

Önemli olan, bir kuruluşun kendi envanterinde kategorileri açık tutması ve toplamları hangi amaçla kullandığını belirtmesidir. Scope 3 kategorileri birbirinden ayrılmalı; tedarikçi verisi, harcama verisi ve fiziksel aktivite verisi karıştırılmadan yöntem notu eklenmelidir.

Uygulanabilir bir raporlama iş akışı

  1. Kurumsal ve operasyonel sınırı belgeleyin.
  2. Kaynak envanteri çıkarın ve her kaynağa veri sorumlusu atayın.
  3. Fatura, sayaç, yakıt ve satın alma kayıtlarını dönem bazında toplayın.
  4. Faktörlerin coğrafya, yıl ve kapsam uyumunu kontrol edin.
  5. Hesapları gözden geçirip belirsizlikleri açıklayın.
  6. Baz yıl ve hedeflerle birlikte yöntem değişikliklerini yayımlayın.

CarbonCAM'ın ev cihazı tahmini bir kurumsal GHG envanteri değildir; Scope raporlaması için tek başına kullanılmamalıdır.

Scope sınıflaması hakkında sık sorulanlar

Üç Scope değeri her zaman toplanır mı?

Raporun amacı ve kategori kapsamı açıklanmadan tek toplam yanıltıcı olabilir. Brüt değerler ayrı da sunulmalıdır.

Scope 3 isteğe bağlı mıdır?

Uygulanacak program ve standarda bağlı gereklilikler değişir; önemli değer zinciri kaynaklarını sırf veri zor diye görünmez bırakmak doğru değildir.

Yenilenebilir elektrik Scope 2'yi otomatik sıfırlar mı?

Hayır. Kullanılan araç, kalite ölçütleri ve konum/piyasa bazlı raporlama yöntemi açıklanmalıdır.

Kaynaklar ve inceleme notu

Bu içerik aşağıdaki birincil ve kurumsal kaynaklar temel alınarak hazırlanmıştır. Kaynak erişim tarihleri, sayfanın son içerik kontrolünü gösterir.

  1. Standards and Guidance — GHG Protocol. Erişim: 02.09.2026.
  2. Calculation Tools and Guidance — GHG Protocol. Erişim: 02.09.2026.

Karbon etkinizi ölçün

CarbonCAM ile elektrikli cihazların enerji ve tahmini emisyon etkisini inceleyin, günlük görevleri tamamlayın ve karşılaştırılabilir sayaç kayıtlarını izleyin.

Bu makaleyi paylaşın:

İlgili Makaleler